Η αβάστακτη ελαφρότητα του αγροτικού επιχειρηματικού εισοδήματος

και Δωδεκάμισι λόγοι που ίσως ώθησαν τους γεωργούς στους δρόμους

 

Μείον 12,5% σε σχέση με το 2024 είναι to επιχειρηματικό εισόδημα στην Ελληνική γεωργία φέτος, ενώ στο σύνολο των 27 χωρών αυξήθηκε κατά +17%. Το επιχειρηματικό εισόδημα της ελληνικής γεωργίας το 2025 διαμορφώθηκε στα €5,7 δις, που είναι λιγότερο κατά -€814 εκ από το περσινό που ήταν €6,5 δις. Αντίστοιχα στην ΕΕ-27 το επιχειρηματικό εισόδημα στην γεωργία ήταν €147 δις, αυξημένο κατά €22,5 δις. από το 2024 που ήταν €125,7 δισ.

 

Η EUROSTAT και οι εθνικές στατιστικές υπηρεσίες υπολογίζουν κάθε χρόνο το "επιχειρηματικό εισόδημα" της γεωργίας ως τα καθαρά έσοδα που απομένουν κάθε χρόνο στην τσέπη του παραγωγού όταν αφαιρεθούν από την αξία της συνολικής γεωργικής παραγωγής όλα τα έξοδα, αγροτικές εισροές, εφόδια, μισθοί, ενοίκια, τόκοι, και φόροι και προστεθούν οι ενισχύσεις της ΚΑΠ.

 

Η φετινή πτώση αυξάνει την ψαλίδα μεταξύ Ελληνικού-Ευρωπαϊκού αγροτικού επιχειρηματικού εισοδήματος κατά σχεδόν 30% (αύξηση στην ΕΕ-27 +17% μείωση στην Ελλάδα κατά -12,5% = 29,5%). Κυρίως όμως θα πρέπει να μας προβληματίσει η μακροχρόνια τάση μείωσης του σχετικού επιχειρηματικού εισοδήματος των Ελλήνων γεωργών σε σχέση με των υπολοίπων Ευρωπαίων συναδέλφων τους. Η φαινομενικά παράλληλη πορεία του Ελληνικού και του Ευρωπαϊκού επιχειρηματικού εισοδήματος στο διάγραμμα δεν αντικατοπτρίζει την σχετική θέση της Ελλάδας σε σχέση με την ΕΕ-27, αφού η μεταβολή του Ελληνικού υπολείπεται του Ευρωπαϊκού. Ενώ το Ελληνικό επιχειρηματικό εισόδημα αποτελούσε το 7,3% του συνόλου ΕΕ-27 το 2005, δύο δεκαετίες μετά έχει μειωθεί στο 3,8% - δηλαδή σχεδόν κατά το ήμισυ - του Ευρωπαϊκού σε τρέχουσες τιμές. Σε σταθερές τιμές (2010) τα αντίστοιχα ποσοστά ήταν 7,5% το 2005 και 4,5% το 2025.

 

Το συχνά επαναλαμβανόμενο επιχείρημα του μικρού κλήρου (που πρέπει να μεγαλώσει ώστε το εισόδημα να μοιράζεται σε λιγότερες τσέπες) –να μειωθεί δηλαδή ο παρονομαστής του κλάσματος ώστε να αυξηθεί το κατά κεφαλήν επιχειρηματικό εισόδημα, είναι μόνο η μισή αλήθεια. Ο αριθμός των αγροτικών εκμεταλλεύσεων έχει ήδη μειωθεί δραματικά, από 834 χιλ. το 2005 σε 486 χιλ το 2023 - σχεδόν οι μισές - και συνεχίζουν να μειώνονται. Η άλλη μισή αλήθεια, όμως, είναι πως ο αριθμητής του κλάσματος ανεβαίνει αγκομαχώντας μη μπορώντας να παρακολουθήσει τις ευρωπαϊκές τάσεις. Έτσι, το κατά κεφαλή αγροτικό εισόδημα στην Ελλάδα ενώ αυξάνεται - όμως αυξάνεται με μικρότερους ρυθμούς από ότι στην υπόλοιπη Ευρώπη. Ο δείκτης Β (καθαρό επιχειρηματικό εισόδημα ανά ετήσια μη-αμοιβόμενη μονάδα εργασίας) τα τελευταία 20 χρόνια έχει υπερδιπλασιαστεί στην ΕΕ-27, από 80 στα 200 (+150%), ενώ στην Ελλάδα από 82 σε 126 (+54%) και φέτος έχει μειωθεί κατά -12,7% ενώ έχει αυξηθεί στην ΕΕ-27 κατά +14,8%, μεταξύ 2024-25.

Τα στοιχεία αυτά θα πρέπει να προβληματίσουν τα κέντρα αποφάσεων στην πλατεία Βάθη, στην Ηρώδου Αττικού, καθώς και στις αίθουσες των διοικητικών συμβουλίων των μεγάλων επιχειρήσεων της αγροδιατροφής, των αγροτικών εισροών και της Τράπεζας. Δεν γνωρίζω αν έχουν προλάβει να τα μελετήσουν οι γεωργοί της χώρας τα στοιχεία αυτά. Είναι όμως βέβαιο ότι αυτό το μείον 12,5% έγινε αισθητό "ελαφρύνοντας" τις τσέπες και τους τραπεζικούς λογαριασμούς τους. Η ελαφρότητα αυτή βάρυνε μάλλον στην απόφασή τους να κλείσουν τους κόμβους των εθνικών οδών και να περάσουν τις γιορτές δίπλα στα τρακτέρ.

 Twelve and a Half Reasons That May Have Pushed Greek Farmers to Blockades

published in Greek

 

As usual, just before the end of the year, EUROSTAT released first estimates  of the economic accounts of agriculture. As commented by Allan Mathews, 2025 was a record year for farm income - “though not for all”. Greece was one of the nine MSs which experienced an actual decline of -12,5% in agricultural entrepreneurial income (AEI) between 2024-25 in current prices. The other eight MSs that experienced a decline in AEI between 2024-25 were: Belgium (-3.7%), Bulgaria (-6.4%), Estonia (-7.6%), Croatia (-13.7%), Cyprus (-4.3%),The Netherlands (-4.9%), Portugal (-16.6%), Slovakia (-31.5%).

EUROSTAT and national statistical services calculate “agricultural entrepreneurial income” (AEI) each year as the net revenue from agriculture after subtracting all costs—agricultural inputs, supplies, wages, rents, interest, and taxes—and adding CAP and other subsidies.

While EUROSTAT was publishing its recent estimates, French and Belgian farmers were demonstrating in Bussels, and Greek farmers had blockaded national highways in about 100 junctions with more than 5000 tractors. Greek farmers have been camping at the blockades form more than one month now. We argue that this decrease in income both short-term and long-term and especially the lagging behind EU-27 average, might be one of the many reasons behind the Greek farmer blockades.

This year, Greek AEI was down by 12.5% compared with 2024, while across the EU-27 it increased by 17% - albeit with nine exceptions. In 2025 AEI in Greece amounted to €5.7 billion, which is €814 million less than last year’s €6.5 billion. By contrast, in the EU-27 agricultural entrepreneurial income reached €147 billion, up by €22.5 billion from €125.7 billion in 2024.

This year’s decline widens the gap between Greek and European AEI by nearly 30% (EU-27 increase of +17% versus a −12.5% decrease in Greece = 29.5%). More importantly, it should be a concern that there is a long-term downward trend in the relative AEI of Greek farmers compared with their European counterparts. The seemingly parallel movement of Greek and European AEI in the chart does not reflect Greece’s relative position vis-à-vis the EU-27, because Greek growth consistently lags behind the European average. While Greek entrepreneurial income accounted for 7.3% of the EU-27 total in 2005, two decades later it has fallen to 3.8%—almost half—of the European total at current prices. In constant (2010) prices, the corresponding shares were 7.5% in 2005 and 4.5% in 2025.

The frequently repeated argument about small farm size (which supposedly must increase so that income is shared among fewer people—i.e., reducing the denominator of the fraction to raise per-capita AEI) is only half the truth. The number of agricultural holdings has already fallen dramatically, from 834,000 in 2005 to 486,000 in 2023—almost half—and continues to decline. The other half of the truth, however, is that the numerator of the fraction is rising only with difficulty, unable to keep pace with European trends. As a result, per-capita farm income in Greece is increasing, but at a slower rate than in the rest of Europe. Over the past 20 years, Indicator B (index of net agricultural entrepreneurial income per unpaid annual work unit) has more than doubled in the EU-27, from 80 to 200 (+150%), while in Greece it rose from 82 to 126 (+54%). Moreover, between 2024 and 2025 it fell by 12.7% in Greece, while increasing by 14.8% in the EU-27.

I will be surprised if they are not checking these figures closely while they are prepared for negotiations with farmers, at Vathi Square – at the headquarters of the Ministry for Agricultural Development and Food. I am not sure whether Greek farmers have read the EUROSTAT data. What is certain, however, is that this -12.5% drop was felt clearly, “lightening” their pockets and bank accounts. This unbearable lightness of the AEI likely weighed heavily on their decision to block national highway junctions and spend the Christmas holidays – and perhaps new year’s - beside their tractors.