τα
αλληλοπλεκόμενα διοικητικά συμβούλια του συστήματος πληρωμών της καπ
Τον Μάϊο/2025 με
απόφαση της Κυβέρνησης, ο οπεκεπε καταργήθηκε και οι
αρμοδιότητες του ανατέθηκαν στην Γενική Διεύθυνση Ελέγχων, Ενισχύσεων και
Πληρωμών (γδελεπ), της ααδε (Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων
Εσόδων). Προηγήθηκε όμως την 3/Απριλίου/2026, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (ερρο)
παραπομπή στην Βουλή των Ελλήνων καταλόγου 14 προσώπων, 11 εκ των οποίων είναι
ενεργοί βουλευτές και μερικοί πρώην υπουργοί σχετικά με το λεγόμενο "σκάνδαλο οπεκεπε". Εϊναι η δεύτερη δικογραφία της ερρο καθώς την 5η Μαρτίου 2025 η
Ευρωπαϊκή Εισαγγελία είχε αποστείλει κατηγορίες στα Ελληνικά δικαστήρια για 100
πρόσωπα για απάτη με αγροτικά κονδύλια με συνολική ζημιά €2.9 εκ. στον
προϋπολογισμό της Ε.Ε.
Όμως, η Ευρωπαϊκή
Εισαγγελεία, η Εξεταστική Επιτροπή της Βουλής (15/09/2025-26/02/2026) και ο σχετικός
δημόσιος διάλογος, εστιάζουν κυρίως στην ποινική και στην στενά πολιτική πλευρά
της υπόθεσης αυτής. Εξετάζονται και ανακρίνονται, μία αλληλουχία πρώην υπουργών,
και γενικών γραμματέων του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων (υπαατ),
βουλευτές, κάποιοι πιθανόν διεφθαρμένοι διοικητικοί υπάλληλοι και μια δράκα
αγροτών ή δήθεν-αγροτών, πιθανώς διαπλεκόμενων με κόμματα εξουσίας. Δεν απασχόλησαν
όμως αρκετά την εξεταστική και ανακριτική διαδικασία, ούτε τον δημόσιο διάλογο,
οι βαθύτερες θεσμικές αιτίες και κυρίως το πρόβλημα της διακυβέρνησης του
αγροδιατροφικού συστήματος της χώρας.
Εδώ υποστηρίζουμε
πως μια σημαντική παράμετρος του προβλήματος είναι η οικονομική και
επιχειρηματική οργάνωση και διακυβέρνηση του συστήματος. Ειδικά, το δίκτυο αλληλοπλεκόμενων
παραγόντων του οικονομικού, επιχειρηματικού και τραπεζικού περιβάλλοντος
που φαίνεται να έχουν άμεσο ή έμμεσο και πιθανόν καταλυτικό ρόλο στην
διακυβέρνηση του συστήματος διαχείρησης και κατανομής των κονδυλίων της κοινής
αγροτικής πολιτικής (καπ). Αυτό από μόνο του δεν αποδεικνύει εγκληματική ή ανήθικη συμπεριφορά εκ μέρους των αλληλοπλεκομένων επιχειρήσεων.
Αλληλοπλεκόμενες
θεωρούνται δύο, ή περισότερες επιχειρήσεις που μοιράζονται ή ανταλλάσουν μέλη
διοικητικών συμβουλίων (ΔΣ) και μετοχών. Το φαινόμενο των
αλληλοπλεκόμενων διοικητικών συμβουλίων (interlocking boards of
directors) είναι γνωστό στην
διεθνή βιβλιογραφία και νομολογία ήδη από το 1914 (Clayton Act, USA). Συχνά παρατηρείται και το φαινόμενο των "περιστρεφόμενων θυρών"
(revolving doors) όπου κάποιοι σύμβουλοι μετακινούνται εναλλακτικά
μεταξύ ΔΣ εταιριών ή και δημοσίων οργανισμών. Ενώ οι πρακτικές αυτές είναι κατ’
αρχή νόμιμες, η διεθνής βιβλιογραφία και εμπειρία σχετικά με επιχειρήσεις με
αλληλοπλεκόμενα διοικητικά συμβούλια δείχνει ότι συχνά η αλληλοπλοκή προσδίδει
δυσανάλογα μεγάλη ισχύ στις αλληλοπλεκόμενες επιχειρήσεις και αλλοιώνει τον
υγιή ανταγωνισμό στην αγορά. Δυνητικά, το δίκτυο και κάθε μιά από τις
αλληλοπλεκόμενες επιχειρήσεις έχουν πλεονέκτημα έναντι των μικρότερων και
μη-αλληλοπλεκόμενων επιχειρήσεων, έχοντας καλύτερη πληροφόρηση, ισχύ στην
αγορά, πιθανή πολιτική μόχλευση και συχνά καλύτερη πρόσβαση σε εθνικούς και
κοινοτικούς πόρους. Διεθνώς, συχνά η πρακτική αυτή τιμωρείται νομικά και με
μεγάλα πρόστιμα. Παραθέτουμε στο τέλος ενδεικτικά μέρος της μεγάλης σχετικής βιβλιογραφίας
τα αλληλοπλεκόμενα διοικητικά συμβούλια
Παρακάτω καταγράφουμε
το τριγωνικό δίκτυο αλληλοπλοκής στον τομέα της Ελληνικής αγροδιατροφής –
ειδικότερα στην διαχείριση των κονδυλίων της ΚΑΠ που επίσημα την διαχειρίζονταν
μέχρι την 23/Μαΐου/2025 ο οπεκεπε (Οργανισμός Πληρωμών και Ελέγχου
Κοινοτικών Ενισχύσεων Προσανατολισμού και Εγγυήσεων). Μετά τον
Μάϊο/2025 ο οπεκεπε καταργήθηκε και οι αρμοδιότητες του ανατέθηκαν
στην Γενική Διεύθυνση Ελέγχων, Ενισχύσεων και Πληρωμών (γδελεπ), της ααδε (Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων
Εσόδων). Στις τρείς κορυφές του τριγώνου (Διάγραμμα) βρίσκονται, κατ’ αρχήν μια
συστημική τράπεζα - η διάδοχος "Αγροτική Τράπεζα" (πειραιως),
μία εταιρία (neuropublic) που έχει
την αποκλειστική διαχείριση των ηλεκτρονικών αρχείων και των δηλώσεων οσδε
(Ολοκληρωμένο Σύστημα Διαχείρησης και Ελέγχου) και μια επιχείρηση (γαια Επιχειρείν) με σημαντικό ρόλο-κλειδί στο
σύστημα υποβολής δηλώσεων αλλά και γενικότερα στο σύστημα αγροδιατροφής. Η
τράπεζα και οι εταιρίες αλληλοπλέκονται μέσω συμβούλων στα ΔΣ και μέσω μεριδίων
μετοχικού κεφαλαίου. Συχνά εμφανίζεται και το φαινόμενο της "περιστρεφόμενης
πόρτας" (revolving
doors) όπου κάποιοι
σύμβουλοι μετακινούνται από την τράπεζα ή από μια εταιρία σε άλλες του τριγώνου,
ή ακόμη και από τον ίδιο τον οπεκεπε και τούνπαλιν. Στο τρίγωνο αλληλοπλέκονται
δορυφορικά και άλλες επιχειρήσεις, κάποιες άμεσα από τον χώρο της
αγροδιατροφής, μερικές συνεταιριστικές, μεγαλύτερη εκ των οποίων είναι η σασοε (Σύνδεσμος Αγροτικών Συνεταιριστικών Οργανώσεων &
Επιχειρήσεων Ελλάδας), αλλά και επιχειρήσεις εκτός αγροδιατροφικού χώρου – όπως ένας ναυτιλιακός όμιλος (latsco). Τα στοιχεία για τα
μέλη των ΔΣ και τις μετοχικές συμμετοχές, είναι απόλυτα διαφανή και αντλήθηκαν
από δημοσιευμένες πηγές, από τους ιστότοπους και καταστατικά των εταιριών και
από τα γεμη (Γενικό
Εμπορικό Μητρώο) της Ελλάδας και της Κύπρου.
το σύστημα αλληλοπλεκόμενων διοικητικών συμβουλίων
Στην Ελλάδα
εισρέουν από τον Κοινοτικό προϋπολογισμό κατά μέσο όρο €11.5 δισ. ετησίως ενώ οι συμμετοχή της Ελλάδας είναι περίπου
€1.5 δισ. Η καθαρές δηλαδή εισροές
από την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) είναι
€10 δισ. που αντιστοιχούν στο 1/3 του συνόλου των ετήσιων επενδύσεων της χώρας. Από τις ετήσιες εισροές από
την ΕΕ περίπου €2.7 δισ. είναι για την ΚΑΠ (€2 δισ.
άμεσες ενισχύσεις και 0.7 δισ. αγροτική ανάπτυξη). Αυτά είναι κυρίως τα χρήματα που καλείται κάθε χρόνο να διαχειριστεί και
διανείμει ο οπεκεπε.
η αέναη εναλλαγή διακυβέρνησης
Ενώ ο οπεκεπε εποπτευόταν από την
Ευρωπαϊκή Επιτροπή και δρούσε για λογαριασμό της, το διοικητικό του συμβούλιο
(ΔΣ) ορίζεται από την Ελληνική κυβέρνηση, συγκεκριμένα από τον υπαατ.
Η διοίκηση του Οργανισμού – όπως και του ίδιου του υπαατ - δεν ήταν
καθόλου σταθερή ειδικά τίς τελευταίες δύο τετραετίες (Πίνακας). Από ενάρξεως
λειτουργίας του οπεκεπε στα 23 χρόνια λειτουργιας του, άλλαξαν 14
πρόεδροι, 17 υπουργοί και 7 πρωθυπουργοί. Κατά το διάστημα αυτό, η μέση θητεία
των προέδρων ήταν 20,1 μήνες, των υπουργών 16,6 και των πρωθυπουργών 40,3
μήνες. Κατά την περίοδο ΠΑΣΟΚ και
συγκυβέρνησης (2009-15) είδαμε 4 υπουργούς (
μ.ο. 16 μήνες) και 2 προέδρους οπεκεπε
(μ.ο. 32 μήνες). Κατά την περίοδο ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ (2015-19)
, διετέλεσαν 3 υπουργοί (μ.ο. 18,4
μήνες) και 2 πρόεδροι (μ.ο. 27,6 μήνες). Στις
περιόδους διακυβέρνησης ΝΔ καταμετρούνται συχνότερες αλλαγές προέδρων – και
υπουργών. Κατά την διακυβέρνηση Κ. Καραμανλή (2004-09) πέρασαν 4 υπουργοί (μ.ο.
17
μήνες) και 3 πρόεδροι (μ.ο. 22,6 μήνες) ενώ
κατά την μέχρι τώρα διακυβέρνηση Κ. Μητσοτάκη (2019-), άλλαξαν 6 υπουργοί (μ.ο.
13,5
μήνες) και 6 πρόεδροι
(μ.ο. 11,2 μήνες). Λόγω αυτής της συχνής εναλλαγής υπουργών και διευθυντών μάλλον
γίνεται δυσκολότερη και η διερεύνηση και ο καταμερισμός ευθυνών. Μετά τον
Μάϊο/2025 ο οπεκεπε καταργήθηκε και οι αρμοδιότητες του ανατέθηκαν
στην γδελεπ της ααδε.
Κάθε χρόνο πάνω
από 640 χιλιάδες δικαιούχοι αγρότες, επιχειρήσεις και
οργανισμοί υποβάλουν δηλώσεις οσδε για
να εξασφαλίσουν τις Κοινοτικές πληρωμές. Την τεχνική υποστήριξη του συστήματος
των δηλώσεων οσδε, της
σύνδεσής τους με το κτηματολόγιο – όπου υπάρχει – και της διαχείρισης των
δεδομένων έχει η εταιρία neuropublic που ιδρύθηκε κατ’ αρχή για τον σκοπό
αυτό. Οι δικαιούχοι υποβάλουν τις δηλώσεις οσδε
κάθε χρόνο προς τον οπεκεπε
μέσω ενός δικτύου 500 περίπου κυδ (κέντρα υποδοχής δηλώσεων)
που λειτουργούν ανά την επικράτεια και είναι πιστοποιημένα από τον οπεκεπε. Το 2024, από το σύνολο των 642.356 δηλώσεων, μόνο 20.304 (3%) υποβλήθηκαν απ’
ευθείας από δικαιούχους παραγωγούς, ενώ οι υπόλοιπες 622.052 (97%) υπεβλήθησαν
μέσω των κυδ.
Τα κυδ
είναι γραφεία που είναι συνδεδεμένα ηλεκτρονικά με το σύστημα οσδε
μέσω της ψηφιακής πλατφόρμας που διαχειρίζεται η neuropublic. Τρείς μεγάλοι φορείς ελέγχουν τον μεγαλύτερο
αριθμό των κυδ: οι εταιρίες γαια επιχειρείν, cognitera και πεφα (η τελευταία δεν φαίνεται να συδέεται με
το τρίγωνο).
τραπεζα πειραιως. Ιδρύθηκε το 1916, εντάχτηκε στην Εμπορική
Τράπεζα το 1963, το 1975 πέρασε σε κρατικό έλεγχο και ιδιωτικοποιήθηκε το 1991,
στην συνέχεια γιγαντώθηκε απορροφώντας την ΕΤΒΑ και την Τράπεζα
Μακεδονία-Θράκης καθώς και Τράπεζες του εξωτερικού (Βουλγαρία, Κύπρος). Το
2012, μετά τον διαχωρισμό της Αγροτικής Τράπεζας (ΑΤΕ) η πειραιως αποκτά την
καλή ΑΤΕ με απόφαση της Τράπεζας της Ελλάδας και του Ταμείου Χρηματοπιστωτικής
Σταθερότητας. Με την συγχώνευση αυτή η πειραιως απέκτησε όλο το δίκτυο
καταστημάτων της ΑΤΕ, τις καταθέσεις, τα εξυπηρετούμενα δάνεια και το
προσωπικό. Η πειραιως απέκτησε το δίκτυο πελατών της ΑΤΕ που κυρίως είναι
αγρότες και επιχειρήσεις του συστήματος αγροδιατροφής.
neuropublic. Ιδρύθηκε το 2006, την χρονιά που ξεκίνησε
η υποχρεωτικά ηλεκτρονική υποβολή δηλώσεων ΟΣΔΕ. Από τότε η neuropublic έχει την αποκλειστική διαχείριση και κατά
συνέπεια την κατοχή όλων των σχετικών ιστορικών ηλεκτρονικών αρχείων. Η neuropublic ιδρύθηκε και λειτουργεί ως ανώνυμη εταιρία με δύο
κατηγορίες μετόχων όπως εμφανίζονται στο καταστατικό (2024): δύο μέτοχοι
πλειοψηφίας που είναι αντίστοιχα η διευθύνουσα σύμβουλος (κατέχει 57.94% των μετοχών) και ο
αντιπρόεδρος και managing
director (10.84%). Μειοψηφικοί
μέτοχοι εμφανίζονται η πειραιως (4.21%), η latsco Family Office (20%) του Όμιλου Λάτση μέσω της εταιρίας gunnera investments limited, μιας υπεράκτιας εταιρίας με έδρα την Κύπρο, στο ΔΣ της
οποίας φαίνονται μέλη της Κυπριακής νομικής εταιρίας inter jura cy. Από εκεί και πέρα χάνονται τα ίχνη της gunnera. Οι gunnera (latsco) και πειραιώς έχουν προνομιακά μετοχικά δικαιώματα
(προτίμησης, συνοδείας και έλξης) σε σχέση με τους υπόλοιπους μετόχους. Στο
9-μελές ΔΣ της neuropublic εκτός από τους δύο μετόχους πλειοψηφίας που
κατέχουν συνολικά 68.8%, τα
υπόλοιπα 7 μη-εκτελεστικά μέλη προέρχονται κυρίως από το στενό δίκτυο αλληλοπλεκόμενων
επιχειρήσεων: Τρία μέλη του ΔΣ της neuropublic προέρχονται από την πειραιώς: ο πρόεδρος του ΔΣ της neuropublic είναι πρώην υψηλόβαθμο στέλεχος της πειραιώς και δύο μέλη είναι ένα νυν και
ένα πρώην στέλεχος της πειραιώς. Δύο μέλη προέρχονται από την γαια: ο πρώην διευθύνων σύμβουλος και ο νυν οικονομικός διευθυντής της γαια. Τα υπόλοιπα δύο μέλη είναι ένα στέλεχος της latsco και ένας ιδιώτης επενδυτής. Αντίστοιχα, η
διευθύνουσα σύμβουλος της neuropublic είναι μέλος του ΔΣ της γαια και η neuropublic κατέχει το 38.8% των μετοχών της γαια.
γαια επιχειρείν. Ιδρύθηκε το 2014 με κύριους μετόχους την
θυγατρική εταιρία της πειραιώς
Κεντρο Βιώσιμης Επιχειρηματικότητας εξελιξη με 24.9%, την neuropublic (38.8%), 73 συνεταιριστικές οργανώσεις, 17 ιδιωτικές εταιρίες και 6 φυσικά πρόσωπα. Η neuropublic με 38.8% και η πειραιώς
με 24.9% κατέχουν συνολικά το 63.7% των μετοχών της γαια. Στο 9-μελές διοικητικό συμβούλιο της γαια
διευθύνων σύμβουλος είναι ένα πρώην στέλεχος της neuropublic, ενώ μέλος του ΔΣ της γαια είναι και η διευθύνουσα σύμβουλος της neuropublic.
Ένα μέλος του ΔΣ της γαια είναι στέλεχος της πειραιώς και τα υπόλοιπα 5 μέλη
προέρχονται από την σασοε και άλλους συνεταιρισμούς. Αντίστοιχα η γαια συμμετέχει στο ΔΣ της neuropublic με δύο μέλη ΔΣ. Η γαια έχει ένα δίκτυο με περισσότερα από 100 κυδ σε όλη την χώρα
και συνεργάζεται στενά με την πειραιώς
και την neuropublic σε εφαρμογές ευφυούς γεωργίας και άλλες
επιχειρηματικές δράσεις και επενδύσεις στον χώρο της αγροδιατροφής. Επί πλέον η
γαια εκπροσωπεί την Ελλάδα
στην Επιτροπή Επαγγελματικών Αγροτικών Οργανώσεων της Ευρώπης (copa) ενώ εκπροσωπούσε την Ελλάδα μέχρι το 2018 και στην
Γενική Συνομοσπονδία Αγροτικών Συνεταιρισμών (cogeca). Από
τον Ιούνιο του 2024 γενική γραμματέας της copa- cogeca είναι η μέχρι τότε
διευθύνουσα σύμβουλος της γαια.
σασοε. Ο Σύνδεσμος
Αγροτικών Συνεταιριστικών Οργανώσεων & Επιχειρήσεων Ελλάδας ιδρύθηκε το 2016.
Από το 2018 η σασοε
εκπροσωπεί την Ελλάδα στην cocega. Πρίν το 2018 εθνικός εκπρόσωπος στην cogeca ήταν και πάλι η γαία, παρά του ότι ο επίσημος και θεσμικός εκπρόσωπος
των συνεταιρισμών στην χώρα (4673/2020 - ”νόμος Βορίδη”) είναι η εθεας (Εθνική Ενωση
Αγροτικών Συνεταιρισμών). Η σασοε
συνδέεται στενά με την γαία
με δύο μέλη στο ΔΣ: Τόν ίδιο τον πρόεδρο της σασοε,
καθώς και με ένα ακόμη μέλος του ΔΣ.
cognitera. Ιδρύθηκε
το 2020 με δραστηριότητες παρόμοιες με αυτές των neuropublic και γαια. Στο ΔΣ συμμετέχουν ένας εκ των μετόχων της neuropublic και ένας πρώην (2010-12)
αντιπρόεδρος του οπεκεπε. Δεν
καταφέραμε να εντοπίσουμε την ακριβή μετοχική και εταιρική σύνθεσή της cognitera. Το 2020, αμέσως μετά την σύστασή της η cognitera διεκδίκησε σε διαγωνισμό την διαχείριση του οσδε, έχασε όμως από
την neuropublic η οποία συνέχισε να κρατά την αποκλειστικότητα της
διαχείρησης οσδε. Έκτοτε οι δύο εταιρίες cognitera και neuropublic φαίνεται να συνεργάζονται στενά καθώς συν-διεκδικούν και
κερδίζουν διάφορες αναθέσεις έργων από τον οπεκεπε,
το ΥΠΑΑΤ και άλλους οργανισμούς.
ο ρόλος των αλληλοπλοκόμενων διοικητικών συμβουλίων
Η αλληλοπλοκή Διοικητικών Συμβουλιων μεταξύ επιχειρήσεων δεν είναι αυτή
καθ’ εαυτή παράνομη ούτε εκ προοιμίου ανήθικη ή ύποπτη. Παράνομη θα ήταν, εαν
εξ’ αιτίας αυτής της διασύνδεσης οι αλληλοπλεκόμενες εταιρίες, η τράπεζα ή και οι
συνεταιρισμοί, αποκόμιζαν ωφέλη περισότερα από όσα εάν δεν ήταν
αλληλοπλεκόμενες. Η αλληλοπλοκή θα ήταν ιδιαίτερα προβληματική και κολάσιμη εάν
η αποκομιδή αυτών των ωφελειών ήταν πιθανόν να αποβαίνει σε βάρος των δικαιούχων,
γεωργών ή άλλων επιχειρήσεων του κλάδου.. Οι πληροφορία – το κλάουντ –των
δηλώσεων και των γεωργικών και κτηνοτροφικών μονάδων είναι τεράστιο σε μέγεθος,
έκταση και βάθος χρόνου το οποίο από καταβολής ηλεκτρονικού ΟΣΔΕ (2006) εδράζεται
αποκλειστικά στα σέρβερς μιάς και μοναδικής εταιρίας, της neuropublic. Από όσο γνωρίζουμε τα στοιχεία αυτά δεν κατέχουν
ακόμη ούτε ο ίδιος ο οπεκεπε ούτε καμιά άλλη κρατική υπηρεσία ή το υπαατ. Θα ήταν χρήσιμο να
διερευνηθεί κατά πόσο οι αλλελοπλεκόμενες εταιρίες και η τράπεζα, έχουν
προνομιακή πρόσβαση στις πολύτιμες πληροφορίες του κλάουντ και πως τις
χρησιμοποιούν. Η ευθύνη της διερεύνησης ανήκει στους αρμόδιους θεσμούς, στην Δικαιοσύνη, την Βουλή, και στην Επιτροπή Ανταγωνισμού.
Όπως προκύπτει
από τις μέχρι τώρα δημοσιευμένες πληροφορίες, παρ’ ότι το τρίγωνο είχε
προνομιακή πρόσβαση και κατοχή όλων των ηλεκτρονικών στοιχείων δεν κατάφερε - ούτε
φαίνεται και να επεδίωξε - να αποκαλύψει και καταδείξει έγκαιρα τις ατασθαλίες
που πρόσφατα κατάγγειλε η ερρο.
Ούτε ο κατ’ εξοχήν υπεύθυνος θεσμικά φορέας οπεκεπε
πέτυχε να θωρακίσει το σύστημα και να αποτρέψει το σκάνδαλο παρ’ ότι "είναι
υπεύθυνος για την πρόληψη και πάταξη κάθε ατασθαλίας σε βάρος των παραπάνω
πιστώσεων, όπως και την ανάκτηση τυχόν χρηματικών ποσών, τα οποία έχουν
καταβληθεί παρανόμως ή αχρεωστήτως" (Ν.2637/1998/14/§1). Το ζητούμενο είναι κατά πόσο ο νέος φορέας γδελεπ της ααδε θα καταφέρει να επιτελέσει αυτόν το ρόλο που ο νόμος ορίζει ενώ εξακολουθεί να υφίσταται η υπερ-δομή της εταιρικής αλληλοπλοκής.
Το "σκάνδαλο" πιθανόν να μην
προέκυψε μόνο εξ’ αιτίας του τριγώνου αλληλοπλοκής - προέκυψε όμως ενώ αυτό υφίστατο
και δρούσε. Κυρίως όμως προέκυψε επειδή το όλο θεσμικό πλαίσιο της χώρας είναι
σαθρό, με ένα ανολοκλήρωτο κτηματολόγιο και ελλειπείς μηχανισμούς ελέγχου.
Θα πρέπει επίσης να επισημανθεί ότι
όλο αυτό το πάρτι των επιδοτήσεων που απέβει τελικά σε βάρος των γεωργών και
της χώρας, συνέβει κάτω από την μύτη των αγροτικών οργανώσεων και συνεταιρισμών
– συχνά δε και με την συμμετοχή κάποιων από αυτές. Αυτό το θεσμικό κενό και το
κενό εκπροσώπησης κατάφεραν να καλύψουν οι αλληλοπλεκόμενες επιχειρήσεις
μπαίνοντας στα χωράφια –κυριολεκτικά και μεταφορικά - των συνεταιριστικών
οργανώσεων και φτάνοντας ακόμη και να εκπροσωπούν επίσημα το αγροδιατροφικό
σύστημα της χώρας σε εθνικά και ευρωπαϊκά φόρα.
Όμως, αυτό που θα έπρεπε κυρίως να έχει απασχολήσει την Κυβέρνηση, την Επιτροπή
της Βουλής, την Εισαγγελία, την Επιτροπή Ανταγωνισμού, δεν είναι μόνο το τι έλεγε,
ποιόν υπονοούσε, που πήγαινε διακοπές και τι μάρκα αυτοκινήτου οδηγούσε ο "φραπές". Επίσης, ενώ είναι
ποινικά και σήγουρα πολιτικά κολάσιμο, το ότι βουλευτές και υπουργοί κατάφεραν
να επιβάλλουν "μαγικές" ή "χεράτες" παρεμβάσεις στο σύστημα των επιδοτήσεων,
δεν είναι το μείζον, ούτε και θα λυθεί με συνταγματικές τροποποιήσεις περί ασυμβιβάστου
βουλευτών-υπουργών, ή κατάργησης του σταυρού προτίμησης. Το μείζον να
αναζητηθεί είναι σε πιά έκταση η σαθρή διακυβέρνηση, το ελλειπές θεσμικό
πλαίσιο, η προφανής ανικανότητα και αδιαφορία του κράτους και της πολιτικής
εξουσίας, συνέβαλαν στην διακόρευση του μέλοντος της Ελληνικής γεωργίας. Να
διερευνηθεί κατά πόσο αυτός ο κακοήθης όγκος έχει κάνει μετάσταση και μολύνει
άλλα μέρη του σώματος της Ελληνικής αγροδιατροφής, τις εισροές, την μεταποίηση,
το εμπόριο την διανομή ακόμη και τα συστήματα γεωργικής έρευνας, συμβουλών και
μελετών. Σε ποιά έκταση και βάθος αυτό το αμάλγαμα εταιρικής αλληλοπλοκής και της
υπό διερεύνηση πολιτικής διαπλοκής, έβαλαν το ελληνικό σύστημα αγροδιατροφής σε
ένα σπιράλ υποανάπτυξης με ωφελημένους κυρίως ένα υποσύνολο επιχειρήσεων, τραπεζών
και συμβούλων- αλληλοπλεκόμενων και μή - καθώς και μία δράκα διεφθαρμένων
πολιτικών και κομματικών παρακεντέδων. Ποτέ άλλοτε δεν προέβαλε εντονότερη η
ανάγκη για έναν θεσμικό επανασχεδιασμό του συστήματος αγροδιατροφής και για ένα
μακροχρόνιο στρατηγικό σχέδιο με ένα συγκροτημένο σύστημα διακυβέρνησης για την
Ελληνική γεωργία και αγροδιατροφή.
ενδεικτική βιβλιογραφία
Barone, G., et
al. (2025). "Interlocking Directorates and Competition in Banking." The
Journal of Finance 80(4): 1963-2016.
Gaffeo, E. and E.
Cristofoletti (2025). "The worth of connections. An assessment of the
impact of interlocking directorates on resources allocation." An
assessment of the impact of interlocking directorates on resources allocation.
Thepot, F.
(2023). "Interlocking Directorates in Europe: An Enforcement Gap?" Intersections
Between Corporate and Antitrust Law: 190-207.
Heemskerk, E. M.
(2013). "The rise of the European corporate elite: evidence from the
network of interlocking directorates in 2005 and 2010." Economy and
Society 42(1): 74-101.
OECD (2009). Minority Shareholdings and Interlocking
Directorates : Key findings, summary and notes. Paris, OECD Publishing.
Mizruchi, M. S. (1996). "What do interlocks do? An
analysis, critique, and assessment of research on interlocking
directorates." Annual Review of Sociology 22: 271-298.
