fiat panis

fiat panis = γενηθήτω ψωμί
από ότι φαίνεται οι κρίσεις στις αγορές τροφίμων θα είναι κοντά μας για πολύ. μετά την πρόσφατη κρίση του 2007/08 πολλοί «ειδικοί» βιάστηκαν να την αποδόσουν μόνο σε προσωρινές μειώσεις των αποθεμάτων λόγω ξηρασίας σε διάφορα μέρη του πλανήτη το 2007. η κρίση όμως επανήλθε και το 2010/11. το διάγραμμα του FAO αιστερά μας δείχνει το μέγεθος του προβλήματος. ακόμα πιό κατατοπιστικά είνα τα δύο διαγράμματα παρακάτω, πάλι από τον FAO, που μας δείχνουν τις διακυμάνσεις των τιμών κάποιων βασικών προϊόντων ανά μήνα και για κάθε έτος. αριστερά έχουμε τον δείκτη τροφίμων του FAO για κάθε χρόνο. εδώ βλέπουμε ότι το 2010 ο δείκτης τροφίμων έφτασε στις 214.75 μονάδες που είναι η υψηλότερη τιμή από το 1996 που συντάσεται αυτός ο δείκτης. υωηλότερα ακόμη και από τον δείκτη του φεβρουαρίου του 2008 που είχε φτάσει στο 208.66. στο διάγραμμα δεξιά έχουμε τον δείκτη τιμής για επιλεγμένα προϊόντα. βλέπουμε ότι η ζάχαρη έχει φτάσει στς 400 μονάδες. όλοι οι δείκτες δείχνουν μια άνοδο το 2010. τι προκαλεί αυτές τις αυξήσεις;

μιά πιό προσεκτική παρατήρηση, ακόμη και από το 2008 και παλαιότερα, θα μας έδειχνε τα βαθύτερα διαρθρωτικά προβλήματα της παγκόσμιας αγοράς τροφίμων, τα οποία μπορούμε να συνοξίσουμε σε έξι κατηγορίες. αύξηση της ζήτησης, βιοκάύσιμα, κλιματική αλλαγή, κερδοσκοπία, ενεργειακή κρίση, ολιγοπώλια. αναλυτικά:



1. μεγάλη αύξηση της ζήτησης τροφίμων κυρίως από την κίνα και την ινδία
στις χώρες αυτές η αύξηση του εισοδήματος οδήγησε σε πολύ μεγάλη αύξηση της ζήτησης και σε αλλαγή του διαιτολογίου. έτσι αυξήθηκε θεαματικά η ζήτηση σε κρέας και γαλακτοκομικά. οι κινέζοι για παράδειγμα δεν άγγιζαν σχεδόν τα γαλακτοκομικά. στην κίνα έχει πενταπλασιαστεί η κατανάλωση μέσα στην τελευταία δεκαετία και βαίνει διαρκώς αυξανόμενη. το ίδιο και στην ινδία. ενώ η ινδία είναι η μεγαλύτερη παραγωγός χώρα στον κόσμο η κατανάλωση είναι κυρίως σε φρέσκο γάλα. τελευταία όμως αυξάνεται και η κατανάλωση επεξεργασμένων γαλακτομικών προϊόντων, τυριού κλπ. η κατανάλωση στην ινδία αναμένεται να τριπλασιαστεί μέσα στα επόμενα τέσσερα χρόνια.
φυσικά η αύξηση της κατανάλωσης γάλακτος και κρέατος συνεπάγεται αύξηση της ζήτησης σιτηρών και άρα αύξηση των τιμών τους.

2. βιο-καύσιμα
σε μια προσπάθεια να μειώσουν την εξάρτηση από τις πετρελαιοπαραγωγούς χώρες και τις επιπτώσεις που έχει η κατανάλωση ορυκτών καυσίμων στο περιβάλλον και στο κλίμα, οι ΗΠΑ και η ευρωπαϊκή ένωση αποφάσισαν να επιδοτήσουν την παραγωγή καυσίμου από φυτά, κυρίως καλαμπόκι. έτσι πάνω απο 15% της παραγωγής καλαμποκιού χρησιμοποιείται για την παραγωγή βιοκαύσιμου. παρ’ ότι το κόστος παραγωγής αιθανόλης από ζαχαροκάλαμο βραζιλίας είναι μόνο τα 2/3 του κόστους από καλαμπόκι η αμερικανική κυβέρνηση συνεχίζει να επιδοτεί την παραγωγή και να επιβάλει δασμούς στις εισαγωγές βραζιλιάνικης αιθανόλης.
η αύξηση της χρήσης σιτηρών για παραγωγή καυσίμων τα αφαιρεί από την κατανάλωση τροφίμων και έτσι αυξάνεται η τιμή τους διεθνώς.

3. κλιματικές αλλαγές
οι αλλαγές στο κλίμα του πλανήτη έχουν ποικίλες επιπτώσεις στην παραγωγή τροφίμων. για παράδειγμα, η αύξηση του διοξειδίου του άνθρακα (CO2) ωφελεί γενικά την ανάπτυξη των φυτών αφού αυτά ουσιαστικά τρέφονται από τον άνθρακα που προσλαμβάνουν από το CO2. έρευνες όμως δείχνουν ότι δεν ωφελεί το ίδιο όλους τους τύπους φυτών. τα δενδρώδη για παράδειγμα ωφελούνται ενώ φυτά όπως το καλαμπόκι μειώνουν την παραγωγικότητά τους εξ’ ατίας της αύξησης του CO2.

μιά άλλη συνέπεια της κλιματικής αλλαγής έχει να κάνει με το νερό. έχει προκληθεί μεγάλη ανακατανομή με ευνοϊκές όσο και δυσμενείς συνέπειες στην παραγωγή τροφίμων στον πλανήτη.

4. κερδοσκοπία
ο λόγος αυτός δεν είναι κοινώς αποδεκτώς ως λόγος αύξησης των τιμών τροφίμων. η κερδοσκοπία λαμβάνει χώρα στα χρηματιστήρια εμπορευμάτων (σικάγο, φρανκφούρτη, λονδίνο κλπ). τα προθεσμιακά (futures) και δικαιωματικά συμβόλαια (options) στα σιτηρά και άλλα εμπορεύματα θεωρούνται από πολούς οικονομολόγους ότι δεν επιρεάζουν τις πραγματικές τιμές. όμως είναι πολύ δύσκολο να παραβλέψει κανείς το γεγονός ότι τα συμβόλαια αυτά έχουν πενταπλασιαστεί την τελευταία πενταετία, η δε αξία των συναλλαγών είναι πολάκις εκατονταπλάσια της πραγματικής παραγωγής.

5. τιμές ενέργειας
οι τιμές πετρελαίου συνδέονται άμεσα με τις τιμές τροφίμων. το πετρέλαιο αποτελέι σημαντικό συντελεστή του κόστους παραγωγής κυρίως γιατί το λίπασμα είναι ουσιαστικά υποπροϊόν της διήλυσης αργού πετρελαίου. με τις τιμές πετρελαίου να αγγίζουν και πάλι τα $100/βαρέλι οι τιμές λιπάσματος έχουν εκτιναχτεί. η τιμή της ουρίας (πρώτης ύλης του αζωτούχου λιπασματος) βρίσκεται στο $350/τόνο από τα $100 πού ήταν πριν 10 χρόνια.

6. ολιγοπώλια στην αλυσίδα παραγωγής-διανομής
αυτό είναι ένα θέμα που έχει περισότερο μακροχρόνιες επιπτώσεις στις τιμές τροφίμων. η επίπτωσή τους κυρίως έχει να κάνει με το ότι οι υψηλές τιμές τροφίμων πολύ λίγο περνούν στον παραγωγό φού το οποιοδήποτε πλεόνασμα αποροφείται απο τις πολυεθνικές της μεταποίησης και διανομής.


συμπερασματικά μπορούμε να πούμε ότι οι υψηλές τιμές τροφίμων ήρθαν για να μείνουν. κυρίως όμως αυτό που θα παρατηρούμε είναι αύξηση της διακύμανσης των τιμών. κάτι που αποτελεί μεγάλο πρόβλημα για τους παραγωγούς όσο και για τους καταναλωτές.

εκείνο που δυστυχώς θα παρατηρήσουμε επίσης είναι πολιτικές και κοινωνικές επιπτώσεις της κρίσης. πρώτον θα δούμε προβλήματα πείνας κυρίως στην αφρική. θα δούμε επίσης διαμαρτυρίες και αναταραχές όπως αυτές που παρατηρήσαμε το 2008 στην λατινική αμερική να επαναλμβάνονται όπως πρόσφατα στην ινδία (με την τιμή των κρεμυδιών !)και στο μεξικό (με την τιμή της καλαμποκίσιας τορτίγιας).

θαλής ο μιλήσιος ο κερδοσκόπος

αριστοτέλης (384-322 π.χ.), πολιτικά, βιβλ 1 κεφ 11

....το σχετικό με τον Θαλή τον Μιλήσιο διότι πρόκειται για μια ιδέα πλουτισμού που ενώ του την αποδίδουν λόγω της σοφίας του, έχει γενική αξία. Γιατί, ενώ τον περιγελούσαν για τη φτώχεια του λέγοντας πως δεν τον ωφελούσε σε τίποτα η σοφία του, λένε ότι εκείνος κατάλαβε από αστρολογικές ενδείξεις, αν και ήταν ακόμα χειμώνας, πως θα επακολουθούσε καλή σοδειά λαδιού. Αφού προμηθεύτηκε λίγα χρήματα, έδωσε προκαταβολή και νοίκιασε όλα τα ελαιοτριβεία στη Μίλητο και τη Χίο με ελάχιστο νοίκι, αφού δεν υπήρχε κανένας άλλος ανταγωνιστής. Όταν ήρθε η ώρα και πολλοί ζητούσαν ταυτόχρονα και ξαφνικά ελαιοτριβεία, ο Θαλής τα υπενοικίασε όσο ήθελε και, αφού συγκέντρωσε πολλά χρήματα, τους απέδειξε ότι είναι εύκολο να πλουτίσουν οι σοφοί, αν θέλουν, δεν είναι όμως αυτή η επιδίωξη τους. Και ο Θαλής λέγεται ότι απέδειξε με τούτο τον τρόπο τη σοφία του. Όπως είπαμε λοιπόν, η ιδέα αυτή έχει γενική αξία αν κάποιος μπορεί να δημιουργεί μονοπώλια...

το άνοιγμα των κλειστών

  Πρόσφατες μελέτες (απο τον ΙΟΒΕ) επιμένουν ότι η απελευθέρωση των κλειστών επαγγελμάτων θα φέρει μέχρι και 10% αύξηση του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (ΑΕΠ). Η τρόικα δια του Ποουλ Τόμσεν του ΔΝΤ είναι κατενθουσιασμένη με την ιδέα και το έθεσε ως προϋπόθεση για την εκταμίευση της τρίτης δόσης. Έτσι εχτές ο πρωθυπουργός έβαλε το θέμα σε πρωτεραιότητα: «ανοίξτε τα κλειστά τώρα».

Είναι ν’ απορεί κανείς με την ευκολία που κάτι τέτοιες εύπεπτες συνταγές γίνονται αποδεκτές απο τόσο σημαντικούς ανθρώπους.

Αυτό που υπαινίσεται μια τέτοια πρόταση είναι ότι τα ταξί, για παράδειγμα, στην Ελλάδα είναι λιγοστά, άρα μια απελευθέρωση θα αύξανε τον αριθμό τους (την προσφορά), θα μειωνόταν έτσι το κόμιστρο, θα χρησιμοποιούνταν έτσι περισότερο οι υπηρεσίες ταξί και αυτό θα είχε πολλαπλασιαστικές επιπτώσεις στην οικονομία...ποιός είναι άραγε ο πολλαπλασιαστής των ταξί; Ξεχνούν άραγε ότι το ταξί στην Ελλάδα είναι απο τα φτηνότερα στην Ευρώπη; Ότι έστω και αν πέσει το κόμιστρο πολύ λίγο αυτό θα αύξανε την οικονομική δραστηριότητα και το εθνικό προϊόν; Αυτό που πιθανόν να γίνει είναι μια ανακατανομή. Θα φύγουν κάποιοι και θα μπούν κάποιοι άλλοι στον κλάδο. Πιθανόν να μπούν οργανωμένες εταιρίες. Αυτό ίσως φέρει κάποιους παραπάνω φόρους. Ναί, αλλά ανάπτυξη απο πού κι ως πού;

Κάτι παρόμοιο υποστηρίζουν ότι θα γίνει με τα φαρμακεία. Αποφεύγουν να πουν ότι το αμαρτωλό κύκλωμα φαρμακοβιομηχανιών - υπουργείου – ιατρών – φαρμακείων είναι αυτό που ανεβάζει το κόστος φαρμάκων και αυξάνει την πολυφαρμακία και όχι ο αριθμός των φαρμακείων. Πως μπορεί να αυξηθεί το εθνικό προϊόν άν αυξηθούν τα φαρμακεία στην Ομόνοια και στην πλατεία Βαρδαρίου; Πάλι, ίσως δούμε μια ανακατανομή. Ισως τα φαρμακεία μπούν στα σούπερ μάρκετ. Ίσως αυτό να δώσει κάποιους φόρους. Ανάπτυξη όμως;

Λίγοι μπορόυν να αμφισβητήσουν το ότι τα περισσότερα κλειστά επαγγέλματα πρέπει κάποτε να ανοίξουν και φυσικά δεν θα έπρεπε να είχαν κλείσει ποτέ. Απορεί όμως κανείς με την σπουδή και με την βαρύτητα που παίρνει το θέμα όσον αφορά στην ανάπτυξη. Γιατί τόση βιασύνη; Γιατί, αίφνης, τό θέμα του ανοίγματος των κλειστών επαγγελμάτων αποτελεί πρωτεραιότητα γιά την κυβέρνηση και για την τρόικα;

Ένας λόγος είναι η ευκολία: είναι πιό εύκολο από άλλα αναπτυξιακά μέτρα. Δεν απαιτεί ούτε χρήματα ούτε κάποιο σοβαρό κρατικό μηχανισμό. Το μόνο που χρειάζεται είναι μια σειρά απο νομοσχέδια και γερό πολιτικό στομάχι: το άνοιγμα φέρνει κοινωνική και πολιτική αναστάτωση με όλους αυτούς που χάνουν τα προνόμιά τους να κατεβαίνουν στους δρόμους. Από την άλλη όμως θα αποκαλύψει και τα «ρετιρέ» του κάθε κλάδου φέρνοντας έτσι κάποιες προνομιούχες ομάδες αντιμέτωπες με το σύνολο της κοινωνίας. Πάνω στην αναμπουμπούλα αυτή η κυβέρνηση μπορεί ίσως να σκοράρει σε πόντους τολμηρίας και να δρέψει ψήφους από την απονομή της δικαιοσύνης και της ισοκατανομής του πλούτου.

Ένας άλλος λόγος όμως, θα μπορούσε να αναζητηθεί με απλές ασκήσεις πολιτικής οικονομίας: Καταμετρώντας τους ωφελημένους του ανοίγματος των κλειστών επαγγελμάτων μπορεί να βγάλει ο καθείς τα συμπεράσματά του.

Επίσης, εκείνο που μας διαφεύγει από την διαδικασία αυτή είναι γιατί δεν σπεύδει να επωφεληθεί το κράτος απο την μάχη αυτή εισπράτοντας ένα μερίδιο των προσόδων της απελευθέρωσης. Για παράδειγμα, μάθαμε όλοι πως οι άδειες φορτηγών χρυσο-πληρώνονταν. Μια άδεια ταξί στην Θεσσαλονίκη έπαιζε στις 100 χιλ ΕΥΡΩ. Η άδεια ενός προνομιούχου φαρμακείου πουλιέται εκατοντάδες χιλιάδες ΕΥΡΩ με πληροφορούν. Καλώς. Γιατί δεν φροντίζει το κράτος να εισπράξει άν όχι το όλον, τουλλάχιστον ένα μέρος αυτής της προσόδου; Η άδεια δεν είναι του κράτους; Το κράτος δεν την χορήγησε κατ' αρχή στους σημερινούς κατόχους της; Γιατί να πάρουν τσάμπα άδειες φαρμακείου τα σούπερμάρκετ; Γιατί μεγάλες εταιρίες αφήνονται να ρίξουν στην αγορά  νέα ταξί ή φορτηγά έτσι δωρεάν;

Κανείς δεν γνωρίζει με ακρίβεια τον παλλαπλασιαστή των ταξί, των φορτηγών ή των φαρμακείων. Κάποιες μελέτες όμως μας δείχνουν ξεκάθαρα άλλες στρεβλώσεις και στενωπούς της ανάπτυξης. Αυτές όμως δεν θέλει κανείς να τις αγγίξει. Γιατί;

Για παράδειγμα, πρόσφατη μελέτη του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων μας πληροφορεί ότι η «καθαρή απώλεια ευημερίας» λόγω της μονοπωλιακής δύναμης της ελληνικής βιομηχανίας τροφίμων και ποτών για την περίοδο 1983-2007, είναι περίπου €96.53 εκ. (2.74% της προστιθέμενης αξίας της βιομηχανίας τροφίμων και ποτών) και η μείωση της ευημερίας των καταναλωτών είναι περίπου €176.51 εκ. (5.01% της προστ. αξίας της βιομηχανίας τροφίμων και ποτών)» (Αγρότυπος, 13/9/2010). Με άλλα λόγια τα ολιγοπώλια στα τρόφιμα προκαλούν απώλεια εθνικού πλούτου εκατομμυρίων ΕΥΡΩ.

Στα παραπάνω δεν περιλαμβάνονται τα σούπερμαρκετ στα οποία οι ολιγοπωλιακές συνθήκες είναι γαργαντουϊκών διαστάσεων όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά πανευρωπαϊκά και παγκοσμιώς. Ιδού πεδίον δόξης λαμπρόν για μια πολιτική που θα μείωνε – αφού δεν μπορεί να εξαλείψει παντελώς – την ολιγοπωλιακή μέγκενη. Αντί όμως αυτού παρατηρούμε μια ύποπτη προσπάθεια απο το υπουργείο ανάπτυξης να μειώσει τον ρόλο της επιτροπής ανταγωνισμού. Ταυτόχρονα ο αρμόδιος υπουργός έκανε συμφωνία κυρίων με τους λιανεμπόρους για μειώσεις τιμών. Κάποιοι γράφουν (ΤΟ ΒΗΜΑ) ότι αυτά τα δύο πιθανόν να συνδέονται. Ότι δηλαδή οι λιανοπωλητές μείωσαν (προσωρινά) τις τιμές με αντάλαγμα το απυρόβλητο του ανταγωνισμού!!

Αν είναι έτσι αλοίμονό μας!
Η κυβέρνηση δεν ακροβατεί απλώς ιδεολογικά όπως φοβούνται κάποια παλιά ακραιφνώς σοσιαλιστικά της στελέχη. Αφ' ενός κοροϊδεύει τον εαυτό της, την τρόικα και την κοινωνία, ψηφίζοντας το ένα νομοσχέδιο μετά το άλλο προσπαθώντας να εξασφαλήσει το επόμενο ευρώ του ευρωπαϊκού ταμείου στήριξης. Αφ' ετέρου όμως παίζει σε ένα πολύ επικύνδυνο ταμπλό καθώς ούτε τα νομοσχέδια από μόνα τους μπορούν να φέρουν ανάπτυξη αλλά το χειρότερο: οι κινήσεις της δημιουργούν υποψίες βρώμικης πολιτικής οικονομίας.

Τραγικό όμως είναι το ολίσθημα της ιστορικής ευθύνης: οι ηγέτες μας - όλοι ανεξαιρέτως στους ρόλους που υπηρετεί ο καθένας τους - αντί να μετατρέψουν την κρίση σε μια μοναδική ευκαιρία ανόρθωσης, τσαλαβουτούν μέσα στα θολά νερά του ναυαγίου της χώρας, ψαρεύοντας με τα ίδια πολιτικά και κομματικά δίχτυα με τα οποία οι ίδιοι είχαν τραβήξει την χώρα στον βυθό.

Χειμέρια τα πράγματα
Δύσκολοι πολύ οι καιροί

ανίδεοι και χορτάτοι

εκείνος ο καταραμένος ο ευρύλοχος...

θυμόμαστε απο την οδύσσεια την ιστορία όπου ο οδυσσέας μετά τα γλέντια και την καλή ζωή που πέρασε με την όμορφη μάγισα κίρκη, αφού ξέφυγε απο τις σειρήνες δεμένος στο κατάρτι, αφού απέφυγε να τους καταπιούν η σκύλα και η χάρυβδις, μαζί με τους συντρόφους του έφτασαν αποκαμωμένοι στη θρινακία – την σημερινή σικελία – το νησί του θεού ήλιου – του απόλωνα δηλαδή. ο μάντης τειρεσίας τον είχε προειδοποιήσει τον οδυσσέα ότι αλοίμονό τους αν πείραζαν τις ιερές αγελάδες που έβοσκαν εκεί καθώς ο θεός ήλιος τις είχε μη βρέξει και μη στάξει. μια μέρα ενώ ο οδυσσέας είχε απομακρυνθεί στο νησί για να προσευχηθεί στους θεούς να τους δώσουν ούριο άνεμο τον πήρε ένας βαθύς ύπνος. ο ευρύλοχος τότε έπεισε τους υπόλοιπους πεινασμένους ναύτες ότι δεν υπάρχει χειρότερος θάνατος απο την πείνα και έτσι έπιασαν και έσφαξαν δυό-τρία παχιά γελάδια τα έψησαν στην θράκα και τα έφαγαν. η συνέχεια είναι γνωστή. ο απόλων θυμωμένος ζητάει απο τον δία να τιμωρήσει τους ενόχους και να τους στερήσει το «νόστιμον ήμαρ» - την επιστροφή τους στην πατρίδα. ο δίας – λες και δεν είχε κάνει παγαποντιές αυτός ποτέ στη ζωή του, πατροκτόνος, αιμομύκτης, μοιχός, απαγωγέας και παιδεραστής ο ίδιος – συμφωνεί και υπόσχεται τιμωρία στους ενόχους εκτός όμως από τον οδυσσέα ο οποίος – βράχος ηθικής ή παμπόνηρος; – δεν είχε αγγίξει καθόλου τα κοψίδια. έτσι, ο ποσειδών που όπως ξέρουμε δεν τον χώνευε τον οδυσσέα γιατί είχε τυφλώσει τον γυιόκα του τον κύκλωπα πολύφημο, σηκώνει δήθεν ούριο άνεμο και όταν σαλπάρουν ο οδυσσέας και οι χορτάτοι σύντροφοί του ο νεφεληγερέτης ζεύς ρίχνει κεραυνό στο καράβι και το διαλύει. γλυτώνει μόνο ο οδυσσέας. ο ποσειδών τον ξαναρίχνει σε τρικυμία, τον παρασέρνει πίσω στην χάρυβδι, αλλά ο ήρωας με την βοήθεια και της αθηνάς που πάντα του είχε μια αδυναμία του οδυσσέως, καταφέρνει να γλυτώσει και αράζει στον νησί των φαιάκων – την κέρκυρα. εκεί περνάει μέλι-γαλα για λίγο καιρό με μια πανέμορφη κερκυραία γυναικάρα την ναυσικά – κάτι σαν την άντζελα γκερέκου της εποχής. στο τέλος φτάνει στην πολυπόθητη ιθάκη, και αφού σκοτώσει τους μνηστήρες ζει και βασιλεύει στο νησί του με την πιστή πηνελοπη στο πλευρό του.

αν αφήσουμε κατά μέρος την ηθικολογική πλευρά του μύθου - που μας παραπέμπει στο προπατορικό αμάρτημα με το μήλο, την εύα και τον ευρύλοχο σε ρόλο κατηραμένου όφεως - το θέμα και τα συμπεράσματα του είναι εξαιρετικά επίκαιρα εν΄όψει της παρούσας οικονομικής κρίσης. όπως πάντα όμως κάποιος άλλος μας πρόλαβε χρόνια πρίν. έτσι ο γιώργος σεφέρης είχε γράψει σε ανύποπτο χρόνο, το περίφημο ποίημα «οι σύντροφοι στον άδη» που δημοσιεύτηκε στην πρώτη του ποιητική συλλογή «στροφή» το 1932.

ξεκινώντας απο τον μύθο και δίνοντας έμφαση στην φύση της τιμωρίας που ήταν η στέρηση της επιστροφής στην πατρίδα – το «νόστιμον ήμαρ» - ο σεφέρης ξεκινά αντιγράφοντας τον στίχο της οδύσσειας και μετά δημιουργεί τρεις καταπληκτικές στροφές με αποκορύφωμα την τρίτη:

Οι Σύντροφοι στον Άδη

νήπιοι, οἳ κατὰ βοῦς Ὑπερίονος Ἠελίοιο
ἤσθιον˙ αὐτὰρ ὁ τοῖσιν ἀφείλετο νόστιμον ἦμαρ

Αφού μάς μέναν παξιμάδια
τι κακοκεφαλιά
να φάμε στην ακρογιαλιά
του Ήλιου τ’ αργά γελάδια

που το καθένα κι ένα κάστρο
για να το πολεμάς
σαράντα χρόνους και να πας
να γίνεις ήρωας κι άστρο

Πεινούσαμε στης γης την πλάτη,
σα φάγαμε καλά
πέσαμε εδώ στα χαμηλά
ανίδεοι και χορτάτοι.

πρέπει εδώ να πούμε οτι είναι πολύ μεγάλη η δύναμη αυτού του ποιήματος, κυρίως της τελευταίας στροφής και έχει χρησιμοποιηθεί ευρύτατα για τον συμβολισμό του και την σχέση του με τον μύθο του οδυσσέα. για παράδειγμα έχει χρησιμοποιηθεί σε σχέση με την οικολογία, και λέγεται πως αποτέλεσε το κύκνιο άσμα του διανοητή λιαντίνη λίγο πριν αυτοκτονήσει.
εμείς πρέπει να σταματήσουμε στην τελευταία στροφή που κατα την γνώμη μου συλαμβάνει απόλυτα αυτό που συμβαίνει με την παρούσα οικονομική κρίση στην ελλάδα.

1. «πεινούσαμε στης γής την πλάτη»

στην πρόσφατη μεταπολεμική ιστορία της, η ελλάδα βγαίνει βαθειά λαβωμένη μετά απο ένα πόλεμο, μια κατοχή, έναν εμφύλιο και μια ηλίθια χούντα. ο κόσμος «πεινάει» - όχι απαραίτητα για φαί αλλά για όλα τα καλούδια που απολαμβάνει ένα μεγάλο μέρος του δυτικού κόσμου και που ο έλληνας αρχίζει απο το ΄60 και μετά να τα βλέπει και να τα λιγουρεύεται στο «φαντάζιο», στο «ρομάντζο», στην ασπρόμαυρη τηλεόραση της ΕΙΡ και της ΥΕΝΕΔ και στον οχετό των παρδαλών ιδιωτικών καναλιών απο το ΄80 και μετά.
ώσπου το ΄81 έρχεται η ένταξη στην «ΕΟΚ των μονοπωλίων» που ναι μεν ήταν «ίδιο συνδικάτο» με το ΝΑΤΟ, αλλά είχε και κονδύλια και μεσσογειακά – «ολοκληρωμένα» μάλιστα - προγράμματα και ένα και δύο και τρία και τέσσερα...πακέτα ντελόρ και άλλες πολλές επιδοτήσεις, δάνεια και κονδύλια, παχιά κι αφράτα σαν τις καλοθρεμένες αγελάδες του απόλωνα στα λιβάδια της σικελίας.

2. «φάγαμε καλά».

του κυρ από ΤΟ ΒΗΜΑ (9/1/11)
δέκα ημέρες μετά που πρωτογράφτηκε αυτό το σημείωμα

δεν φάγαμε όλοι. ούτε αυτοί που φαγαμε φάγαμε εξ ίσου καλά, αλλά πολοί απο εμάς το τσιμπησαμε το κοψιδάκι μας. τόσο που να βγαίνει ο θαρσίτης αντιπρόεδρος και να διατείνεται ότι «μαζί τα φάγαμε» τα γελάδια και τα κονδύλια. τι σημασία έχει αν αυτός και η παρέα του έφαγε την νεφραρμιά κι εμείς απλώς κάναμε μια σουπίτσα με τα κόκκαλα;
ναί, μας παρέσυρε εκείνος ο καταραμένες ο ευρύλοχος, όμως δεν πήγε μόνος του να σφάξει τα βόδια, χρειαζόταν βοήθεια
«μαζί τα σφάξαμε»
βέβαια, έπρεπε να παρουμε και εμείς μερίδιο, αλιώς γιατί να συμμετέχουμε στη σφαγή ως απλοί εκδοροσφαγείς - κορόιδα είμαστε; μην ξεχνάμε ότι ο έλλην είναι φιλότιμος - κορόϊδο όμως δεν πιάνεται ποτέ!! άλλος έκων και άλλος άκων. άλλος εν γνώσει του και εκ του πονηρού άλλος επειδή έτσι πήγαινε το πράμα. άλλος λίγο άλλος πολύ, άλλος το μπονφιλέ, άλλος ένα κοκκαλάκι, πάντως ο πάγκαλος και ένα μεγάλο μερίδιο της ελληνικής κοινωνίας
«μαζί τα φάγανε»
πρέπει εδώ να καταλάβουμε ότι η συνενοχή είναι απαραίτητη μέθοδος σε αυτές τις περιπτώσεις. κάποια άλλη φορά θα εξηγήσουμε πως δομείται και πως λειτουργεί αυτό το πλέγμα συνενοχής που ο μητσοτάκης αποκάλεσε «διαπλοκή» και ο πάγκαλος «μαζί τα φάγαμε».

3. «πέσαμε εδώ στα χαμηλά»

έπεσαν και κοιμήθηκαν - «στα χαμηλά» όμως. έτσι και μεις «πέσαμε στα χαμηλά». θα μπορούσαμε να είχαμε πάει πιό ψηλά – ας το παραδεχτούμε αυτό. όμως, πεινασμένοι καθώς είμασταν, πέσαμε στο φαγοπότι. στα σκυλάδικα και στα σινιέ συνολάκια της τσιμισκή και της ερμού. ντοπαριστήκαμε στους ολυμπιακούς αγώνες και "ζήσαμε το 'ονειρό μας" σε χλυδάτες eurovision. εδώ σφάλαμε σύντροφοι (στον άδη). σφάλαμε ως έθνος. έσφαλαν ως κυβέρνηση. σφάλαμε συλλογικά. πιαστήκαμε "ανίδεοι". ίσως επειδή "πεινούσαμε", ίσως επειδή είμασταν "χορτάτοι" - ή πάλι μπορεί να 'ναι και τα δύο: "πεινούσαμε" και μετά "φάγαμε καλά", μετά  "χορτάσαμε"  και γι' αυτό ίσως "πέσαμε χαμηλά". "ανίδεοι" όμως. ανίδεοι και χορτάτοι.

4. «ανίδεοι και χορτάτοι»

δυστυχώς, μετά το φαγοπότι «πέσαμε ... χαμηλά, ανίδεοι και χορτάτοι»! δεν θα μπορούσε να αποδώσει κανείς καλύτερα την κατάσταση που βρισκόμαστε σήμερα ως λαός. χορτάτοι μέν. με τις δουλίτσες μας, με το εξοχικό μας, το δεύτερο αυτοκίνητο. αλλά πάντα ανίδεοι. ανίδεοι για το πόσο καλά είμασταν. ανίδεοι γατί είμασταν καλά. ανίδεοι για τους λόγους που πέσαμε χαμηλά και ανίδεοι για το αν ποτέ μπορούμε να ανυψωθούμε.

πως φτάσαμε εδώ που φτάσαμε;
φταίνε «αυτοί» που "τα έφαγαν"; ποιοί ειναι «αυτοί»; οι πρώην ή οι τωρινοί που ήταν και πριν τους πρώην στα πράματα; ο γιώργος ή ο κώστας, μήπως ο άλλος κώστας ή ο ανδρέας και ο κωνσταντίνος; ο αλογοσκούφης ή ο παπακωνσταντίνου; ο παπαντωνίου ή ο παπαθανασίου; ο άκης ή ο πάγκαλος που μας προκαλεί και παίζει με τα νεύρα μας, μήπως η αλέκα_έχουμε_πόλεμο ή ο αλέξης_τρία_πουλάκια_κάθονταν; μπας και είναι οι εφραιμοβουλγαράκιδες και οι τσουκατοχριστοφοράκοι; όλοι μαζύ οι τρακόσιοι μήπως; ο γιώργος έλεγε πέρισι τέτιο καιρό στο νταβός ότι φταίνε οι ραντιέριδες και οι «αγορές» που κερδοσκοπούν σε βάρος μας με τα spreads και τα cds; λέτε να είναι η siemens και εκείνη η σκύλα η μέρκελ; φταίει άραγε η τρόικα που μας επιβάλει να γίνουμε φακίριδες και να ζούμε με αέρα κοπανιστό;
ποιός φταίει; εμείς ή ο καταραμένος ο ευρύλοχος που μας παρέσυρε; και ο οδυσσέας - τι έκανε ο οδυσσέας; κοιμόταν ή εκανε το κορόϊδο ο πολυμήχανος; σου λέει, αφού δεν μπορώ να τους σταματήσω τους πεινάλες, ας το κόψω δίπλα να ξεχάσω και την πείνα μου. και τι αρχηγός ήταν αυτός τέλος πάντων, κοτζάμ βασιλιάς, ήρωας του τρωικού πολέμου, που αφήνει εμάς, απλά ναυτάκια, μούτσους κακοπληρωμένους, να μας παρασύρει εκέινη η μαϊμού ο ευρύλοχος και να φάμε τα γελάδια και να φάμε και τα μούτρα μας στην σικελία;
ποιός είναι άραγε ο ευρύλοχος και ποιός ο οδυσσέας στην περίπτωσή μας;
ανίδεοι! παντελώς ανίδεοι!
ανίδεοι για το πρίν, ανίδεοι όταν το κάναμε, ανίδεοι για το τώρα, ανίδεοι και για το μετά.
τι θα γίνει μετά;

αν συνεχίσουμε με τον μύθο του οδυσσέα θα γεμίσουμε αισιοδοξία. ο ήρωας –μείον ο ευρύλοχος και οι σύνδαιτημόνες του - αφού γλύτωσε απο τον κεραυνό του δία και την χάρυβδι όπου τον ξαναέριξε ο άθλιος ο ποσειδώνας, κατάφερε να σωθεί και τελικά να επιστρέψει στην αγαπημένη του ιθάκη. εδώ που τα λέμε δεν πέρασε και τόσο άσχημα στο ταξίδι. έκανε ιστιοπλοία με γιώτ στην μεσόγειο όπου και απόλαυσε διακοπές με γυναικοδουλειές με κίρκη και ναυσικά. όταν δε επέστρεψε όλα και όλοι τον περίμεναν πως και πως. η πηνελόπη βράχος ηθικής, ο γυιός του ο τηλέμαχος έτοιμος να καθαρίσει με τους χαραμοφάηδες μνηστήρες της μαμάς του. ο γερο-λαέρτης, ο σκύλος του ο άργος, το παλάτι, ο λαός του, όλα εκεί.
δέκα χρόνια τον πήρε στον οδυσσέα να επιστρέψει στην ιθάκη.
δέκα χρόνια πιστέυω ότι θα μας πάρει κι εμάς να ξεμυτήσουμε απο αυτή την κρίση.
ο αριθμός δέκα στην προκειμένη περίπτωση δεν είναι τυχαίος ούτε συμπτωματικός. μπορεί να αποδειχθεί με λίγα κουτσο-μακρο-οικονομικά. διότι, κάπου-κάπου πρέπει να αφήνουμε την ποίηση και να πιάνουμε τα οικονομικά

it’s the economy stupid!

αυτό όμως σε άλλο σημείωμα.

βάρβαροι

θυμόσαστε εκείνη την περίφημη μπαρούφα που δήθεν είχε πει ο χένρυ κίσσινγκερ για τους έλληνες και τον πολιτισμό τους;

« Ο ελληνικός λαός είναι δυσκολοκυβέρνητος και γι΄ αυτό πρέπει να τον πλήξουμε βαθιά στις πολιτισμικές του ρίζες. Τότε ίσως συνετισθεί. Εννοώ δηλαδή να πλήξουμε τη γλώσσα,τη θρησκεία,τα πνευματικά και ιστορικά του αποθέματα ώστε να εξουδετερώσουμε κάθε δυνατότητά του να αναπτυχθεί, να διακριθεί,να επικρατήσει, για να μη μας ενοχλεί στα Βαλκάνια,να μη μας παρενοχλεί στην Ανατολική Μεσόγειο, στη Μέση Ανατολή, κτλ. ».

ε λοιπόν δεν την είπε ποτέ ο κίσιγκερ αυτη την ανοησία! το ομολόγησε - προς τιμή του -  εκείνος που διέσπειρε την είδηση, ο γιάννης μαρίνος στο ΒΗΜΑ:
δύο στοιχεία μπορεί να κρατήσει κανείς απο αυτη την φαιδρή ιστορία:
πρώτο, είμαστε ένας λαός με σύνδρομο καταδίωξης που όταν δεν έχει εχθρούς που έχουν άλλη δουλειά να κάνουν απο το να επιβουλεύονται την γλώσσα, και τον πολιτισμό του, νοιώθει την ανάγκη να ανακαλύψει και να δημιουργλησει από μόνος του εχθρούς:
"με μισούν - άρα υπάρχω"
δεύτερο, και να την είχε πει την κοτσάνα όμως ο κίσσιγκερ, εμείς δεν έχουμε να φοβόμαστε τίποτα και μπορούμε να κοιμόμαστε ήσυχοι τα βράδυα αφού τον πολιστισμό, την γλώσσα την θρησκεία και την ιστορία μας τα υπερασπίζονται με γεναιότητα και υποδειγματική αυταπάρνηση ο θέμος, η ανίτα, ο λάκης, σύσωμη η ελληνική τηλεόραση ....και άλλοι πολοί

ελληνική κτηνοτροφία

η ελληνική κτηνοτροφία υπό επιτήρηση: στο χείλος της καταστροφής ή μπροστά σε μια θαυμάσια ευκαιρία για ένα ελληνικό μοντέλο ανάπτυξης;

Δεν είναι η πρώτη φορά, ούτε είναι η Ελλάδα η μοναδική χώρα στην Ευρωπαϊκή Ένωση της οποίας η κτηνοτροφία μπαίνει στο στόχαστρο των ευρωπαϊκών υπηρεσιών αρμόδιων για την ασφάλεια και την υγιεινή τροφίμων. Να θυμηθούμε μόνο την κρίση των ‘τρελών αγελάδων’ που ξεκίνησε από την Μ. Βρετανία, και συντάραξε την Ευρωπαϊκή και παγκόσμια αγορά το 1992, ή την κρίση της διοξίνης στα πουλερικά του Βελγίου το 1999 και την εισαγόμενη γρίπη των πτηνών το 2004. Ακόμη, όπως επισημαίνεται και στο άρθρο των Μ. Τράτσα και Π. Μπίτσικα (Το Βήμα, 21/12/2008) η τελευταία πρωτοβουλία της ΕΕ δεν είναι κάτι νέο ούτε και μη αναμενόμενο – τουλάχιστον δεν θα έπρεπε να είναι για το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων και τις αρμόδιες υπηρεσίες του. Το 2008 συντάχθηκαν τέσσερις εκθέσεις ελέγχου που αφορούν την Ελλάδα, ενώ το 2007 είχαν συνταχθεί ήδη 10 σχετικές εκθέσεις. Στο Γραφείο Τροφίμων και Κτηνιατρικών Θεμάτων (ΓΤΚΘ) της Διεύθυνσης Υγείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, μπορεί να βρει κανείς συνολικά 95 εκθέσεις ελέγχου που αφορούν την Ελλάδα από το 1998-2008. Αν ο μεγάλος αριθμός των εκθέσεων δεν αποτελεί σαφή ένδειξη προβλημάτων, τότε το περιεχόμενο πολλών από αυτές σίγουρα αποτελεί μερική απόδειξη ότι κάτι δεν πάει καλά, τουλάχιστο σύμφωνα με τους τεχνοκράτες του ΓΤΚΘ. Χαρακτηριστικά, στην έκθεση του Απριλίου (2008/7813) αναφέρεται ότι ο συντονισμός των Ελληνικών υπηρεσιών καθυστερεί απελπιστικά αναμένοντας αποφάσεις ‘σέ πολιτικό επίπεδο’, ενώ η έκθεση του Ιανουαρίου (2008/7965) αναφέρει επί λέξει ότι οι δειγματοληπτικοί έλεγχοι εκ μέρους των αρμόδιων Ελληνικών υπηρεσιών ήταν ‘ικανοποιητικές στα χαρτιά … στην πράξη όμως ήταν σημαντικά ελλειμματικές’.

Πως θα επηρεάσει η παρούσα πρωτοβουλία της ΕΕ να θέσει την Ελληνική κτηνοτροφία σε καθεστώς τακτικών (μηνιαίων) ελέγχων και η απειλή απαγόρευσης εξαγωγών κρέατος;

Ακόμη και αν απαγορευτούν οι εξαγωγές, αυτές αποτελούν σχετικά μικρό μέρος του ισοζυγίου κρέατος και μάλλον δεν θα έχουν σημαντικές επιπτώσεις στο σύνολο της κτηνοτροφικής παραγωγής της χώρας. Οι εξαγωγές δεν αποτελούν παρά κάτι λιγότερο από το 6% της ετήσιας παραγωγής κρέατος, ενώ αντίθετα το ύψος των εισαγωγών (448 χιλ. τόνοι) είναι μόλις λίγο χαμηλότερο από την ετήσια παραγωγή (488 χιλ. τόνοι). Επίσης μόνο οι μισές από τις εξαγωγές (3% της παραγωγής) είναι προς χώρες της ΕΕ. Είναι ενδιαφέρον ότι κατά την 25ετία 1981-2006 από την ένταξη στην ΕΕ η παραγωγή αυξήθηκε ελάχιστα (14,5%), ενώ η κατανάλωση διπλασιάστηκε και οι εισαγωγές υπερ-τριπλασιάστηκαν. Το ποσοστό αυτάρκειας σε κρέας είναι σήμερα 53% από το 85% το 1981. Η αύξηση κατανάλωσης κρέατος (πάνω από 100%) που σημειώθηκε κατά την 25ετία μετά την ένταξη καλύφθηκε σχεδόν εξ’ ολοκλήρου από εισαγωγές και κυρίως από χώρες της ΕΕ. Αν λοιπόν το ΓΤΚΘ επιβάλει άμεσα εμπάργκο εξαγωγών προς την ΕΕ στα Ελληνικά κρέατα, αυτό δεν θα επηρεάσει άμεσα παρά κάτι λιγότερο από το 3% της εθνικής παραγωγής. Αυτό φυσικά θα είναι καταστροφικό για τις συγκεκριμένες επιχειρήσεις που ασχολούνται με τις εξαγωγές αυτές. Όμως είναι δύσκολο να αρνηθεί κανείς ότι και αυτές οι επιχειρήσεις φέρουν μερίδιο της ευθύνης μαζί με τις αρμόδιες υπηρεσίες του Υπουργείου. Η μείωση των εξαγωγών βέβαια δεν θα είναι το μοναδικό αποτέλεσμα των δυσμενών εκθέσεων του ΓΤΚΘ, καθώς η δυσφήμηση που θα ακολουθήσει θα επηρεάσει αρνητικά και την Ελληνική κατανάλωση εγχώριου κρέατος. Την έκταση του φαινομένου αυτού δεν μπορούμε να την προβλέψουμε εύκολα. Σίγουρα όμως θα έχει σημαντικές επιπτώσεις, ίσως και υψηλότερες από την μικρή ούτως ή άλλως μείωση των εισαγωγών, καθώς τα Ελληνικά κρέατα πωλούνται σε υψηλότερες τιμές από τα εισαγόμενα, αφού προτιμούνται από τους Έλληνες καταναλωτές.

Είναι ακόμη πιο ενδιαφέρον όμως να δεί κανείς τα αίτια του προβλήματος: Γιατί η Ελληνική κτηνοτροφία απειλείται με ‘καραντίνα’ και ‘τελεσίγραφα’ και βρίσκεται συχνά και επίμονα στο στόχαστρο της ΕΕ; Τα αίτια θα πρέπει αφ’ ενός να αναζητηθούν στην χρόνια παθογένεια της κρατικής μηχανής και αφ’ ετέρου στην διάρθρωση της κτηνοτροφικής παραγωγής και της αλυσίδας του κλάδου του κρέατος.

Το πρώτο, δεν θα πρέπει, δυστυχώς, να μας εκπλήσσει. Οι υπηρεσίες του Υπουργείου Ανάπτυξης και Τροφίμων δεν είναι το μοναδικό τμήμα του κράτους που καθυστερεί να εναρμονιστεί με Κοινοτικές οδηγίες, ή ακόμα πιο απλά και ουσιαστικά: Οι υπηρεσίες αυτού του κράτους είτε αρνούνται πεισματικά είτε αδυνατούν να εκσυγχρονιστούν και να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις μιας μοντέρνας κοινωνίας σε μια Ευρωπαϊκή χώρα όπου πάνω από το 70% του πληθυσμού ζεί σε αστικά κέντρα. Η δικαιολογία της περιβόητης ‘υλικοτεχνικής υποδομής’ δεν πείθει όσο παλαιότερα. Για παράδειγμα και σύμφωνα πάντα με τις εκθέσεις ελέγχου του ΓΤΚΘ, 15 εργαστήρια ελέγχου καταλοίπων σε ζώα και προϊόντα ζωικής προέλευσης είχαν εξοπλιστεί από το 2005 με υπερσύγχρονα όργανα ‘σύμφωνα με την τελευταία λέξη της τεχνολογίας’ (ΓΤΚΘ έκθεση 2008/7965). Τρία χρόνια αργότερα όμως, μόνο ένα από τα 15 εργαστήρια είχε καταφέρει να πιστοποιηθεί – άρα και να λειτουργήσει αποτελεσματικά. Τα υπόλοιπα 14 παρέμειναν ουσιαστικά ανενεργά λόγω ελλείψεων κάποιων χημικών αντιδραστηρίων και ειδικευμένου προσωπικού, κυρίως λόγω γραφειοκρατικών παραλείψεων. Αφού όμως μιλούμε για έλεγχο καταλοίπων στο κρέας η διαδικασία πρέπει να ξεκινά νωρίτερα και υψηλότερα στην αλυσίδα παραγωγής, όταν χορηγούνται τα φάρμακα στα ζώα και όταν αναμιγνύονται οι ζωοτροφές. Πως μπορούμε όμως να περιμένουμε λελογισμένη χρήση κτηνιατρικών φαρμάκων από τους κτηνοτρόφους όταν δεν υπάρχει ελεγχόμενη συνταγογραφία από τους κτηνιάτρους; – πόσο μάλλον όταν δεν υπάρχει ικανοποιητική τέτοια ούτε για τα ανθρώπινα φάρμακα;. Να προσθέσουμε ότι υπάρχει και σοβαρό δεοντολογικό πρόβλημα όταν ο κτηνίατρος είναι συνήθως και ο ‘φαρμακοποιός’ ο οποίος πωλεί τα φάρμακα, κάτι που ισχύει επίσης με τις ίδιες ολέθριες συνέπειες και με τους γεωπόνους και τα γεωργικά φάρμακα. Εδώ είναι απαραίτητο το συνταγολόγιο, η καθιέρωση βιβλίου θεραπείας σε κάθε στάβλο και κτηνιατρείο καθώς και στο συσκευαστήριο ζωοτροφών και κυρίως ο συνδυασμένος και διασταυρούμενος έλεγχος όλων - χρειάζεται δηλαδή ένα ‘ΤΑΞΙΣ’ της κτηνοτροφίας και των τροφίμων γενικότερα.

Το δεύτερο αίτιο, η διάρθρωση της κτηνοτροφίας και της όλης αλυσίδας παραγωγής και διακίνησης αφ’ ενός δεν βοηθάει στην εφαρμογή ενός εμπεριστατωμένου συστήματος ελέγχου που θα καλύπτει τις ανάγκες μιας σύγχρονης αλυσίδας τροφίμων, αφ’ ετέρου όμως είναι και ένα πλεονέκτημα καθώς δεν επιτρέπει την εύκολη διάδοση επιδημιών που ταλανίζουν συχνά την κτηνοτροφία των μεγάλων παραγωγών χωρών του Ευρωπαϊκού βορά. Σε καμιά χώρα του κόσμου δεν υπάρχει αδιάτρητο σύστημα ελέγχου ποιότητας και υγιεινής τροφίμων. Απόδειξη ότι οι κρίσεις πλήττουν επανειλημμένα χώρες με τα πιο προηγμένα συστήματα και διαδικασίες ελέγχων, όπως είναι η Μ. Βρετανία, το Βέλγιο, η Γαλλία, οι ΗΠΑ ακόμη και η Ολλανδία και η Δανία, ή όπως είδαμε πολύ πρόσφατα η Ιρλανδία. Δεν είναι οι κρίσεις της διατροφικής αλυσίδας μόνο Ελληνικό φαινόμενο – τουναντίον η Ελλάδα ίσως έχει συγκριτικό πλεονέκτημα σε κάποια είδη διατροφικών κρίσεων. Το πρόσφατο πρόβλημα που δημιουργήθηκε και προκάλεσε την παρέμβαση των υπηρεσιών της ΕΕ δεν έχει τον χαρακτήρα της κρίσης, αλλά μάλλον αποτελεί χρόνια - και ως τώρα τουλάχιστον ανίατη - ασθένεια. Η Ελληνική κτηνοτροφία είναι όμως λιγότερο επιρρεπής στις κρίσεις που μαστίζουν συχνά πολλές χώρες με εντατική κτηνοτροφία. Λόγω και της χαμηλής σχετικά παραγωγής και της γεωγραφίας της χώρας μας, όπου η κτηνοτροφική παραγωγή είναι αρκετά διεσπαρμένη, υπάρχουν λιγότερες και μικρότερης έκτασης επιδημίες σε σχέση με άλλες χώρες με πολύ μεγαλύτερη και πυκνότερης διασποράς παραγωγή και όχι τόσο ευνοϊκή γεωγραφία. Η Ελλάδα όμως έχει μικρού μεγέθους κτηνοτροφικές μονάδες καθώς και μικρού μεγέθους σφαγεία πολλά από τα οποία δεν ικανοποιούν τις σύγχρονες απαιτήσεις υγιεινής ούτε και της ηθικής μεταχείρισης των ζώων (κάτι που πέρα από ένδειξη πολιτισμού αφορά πολλούς από τους καταναλωτές εντός και εκτός της χώρας). Επίσης το συντριπτικά μεγαλύτερο ποσοστό της διανομής κρέατος γίνεται από μικρά πολυάριθμα κρεοπωλεία παρά από τις μεγάλες αλυσίδες σούπερ μάρκετ όπως συμβαίνει στις περισσότερες χώρες της ΕΕ. Η διασπορά αυτή του λιανεμπορίου καθιστά δύσκολο το έργο του ελέγχου στο κομμάτι αυτό της αλυσίδας. Οι έλεγχοι για να είναι αποτελεσματικοί πρέπει να καλύπτουν όλα τα στάδια της αλυσίδας από τον στάβλο ως τον πάγκο του χασάπη, και το ψυγείο του σούπερ μάρκετ, από το χωράφι στον μύλο ζωοτροφών και τα κτηνιατρικά φάρμακα, όπως και την διάθεση των λυμάτων και των αποβλήτων των σφαγείων. Είναι ίσως καιρός πέρα από ένα ΤΑΞΙΣ τροφίμων ή μάλλον παράλληλα με αυτό, να σκεφτούμε και να σχεδιάσουμε ένα σύστημα ‘ιχνιλασιμότας’ για την Ελληνική κτηνοτροφία και την αλυσίδα τροφίμων γενικότερα.

Οι κρίσεις πολλές φορές μπορούν να μετατραπούν σε θαυμάσιες ευκαιρίες. Είναι ίσως κατάλληλη η στιγμή η Ελληνική κτηνοτροφία να περάσει στο δεύτερο στάδιο του εκσυγχρονισμού της μετά την ένταξη στην ΕΕ και να βρεί τα δικό της μοντέλο ανάπτυξης. Εκσυγχρονισμός δεν σημαίνει απαραίτητα και βιομηχανοποίηση. Δεν είναι αναγκαίο να μετατραπεί η Ελληνική κτηνοτροφία σε μια αλυσίδα με έναν μικρό αριθμό μεγάλης κλίμακας μονάδων παραγωγής με λίγα γιγαντιαία σφαγεία και μονάδες επεξεργασίας κρέατος. Ούτε μπορεί να συμβεί αυτό, ούτε και απαραίτητο είναι – τουλάχιστον όχι σε καθολική κλίμακα. Η Ελληνική κτηνοτροφία πρέπει να αναζητήσει το δικό της μοντέλο ανάπτυξης που θα πρέπει να το διέπει η υψηλής ασφάλειας, υγιεινή κτηνοτροφική παραγωγή και που θα είναι δυαδικό: Το ένα σκέλος είναι η μικρής κλίμακας παραγωγή με τοπικά χαρακτηριστικά. Δεν πρέπει να απεμποληθεί το σύστημα των μικρών μονάδων, κυρίως στα αιγοπρόβατα αλλά και σε άλλα ζώα. Είναι εδώ απαραίτητη η ανάδειξη των όποιων τοπικών πλεονεκτημάτων, είτε αυτά αφορούν τις ειδικές κλιματολογικές, γεωγραφικές, ακόμη και ιστορικές συνθήκες στην κάθε περίπτωση. Το δεύτερο σκέλος του δυαδικού συστήματος αυτού θα είναι η μεγάλης κλίμακας βιομηχανοποιημένη παραγωγή. Υπάρχει ένα τμήμα της ζήτησης που απαιτεί πιο μαζική, πιο ομογενοποιημένη παραγωγή, μεγάλο μέρος της οποίας καλύπτεται ήδη από τις εισαγωγές. Τέτοιου είδους παραγωγή την απαιτούν ο τουριστικός χαρακτήρας της χώρας, η εποχιακή κατανάλωση οι μεγάλες τουριστικές μονάδες, οι αλυσίδες εστιατορίων, εφοδιασμοί αεροπλάνων πλοίων, κλπ, καθώς και μόνιμοι ‘θεσμικοί’ καταναλωτές, όπως ο στρατός, νοσοκομεία, κλπ. Τα δύο αυτά σκέλη του δυαδικού συστήματος μπορούν να συνυπάρξουν και να αλληλοτροφοδοτούνται.
Ο εκσυγχρονισμός της κτηνοτροφίας στην Ελλάδα είναι αναγκαίο να γίνει έστω και τώρα. Είναι αναγκαίο όχι μόνο επειδή οι παραγωγοί έχουν δικαίωμα να επιβιώσουν και να διεκδικήσουν μια καλύτερη ζωή, αλλά και επειδή το δικαιούνται έστω και αν δεν το διεκδικούν ακόμα οι Έλληνες καταναλωτές. Επειδή επίσης είναι υποχρέωσή μας να προσφέρουμε υψηλής ποιότητας τρόφιμα στα 10 εκατομμύρια τουριστών που μας κάνουν την τιμή να επιλέξουν την χώρα μας κάθε χρόνο. Οι περισσότεροι από αυτούς γνωρίζουν ότι το δικαιούνται αυτοί όμως μπορούν να το διεκδικήσουν και αλλού. Ο εκσυγχρονισμός της αλυσίδας κρέατος απαιτεί όμως όχι μόνο εκσυγχρονισμό των υπηρεσιών, αλλά και όλων των συμμετεχόντων στην αλυσίδα παραγωγής και διακίνησης. Όλοι, ιδιωτικοί και δημόσιοι φορείς πρέπει να υποστούν το μερίδιο του κόστους που τους ανήκει για να έχουν δικαίωμα στα κέρδη που θα δημιουργηθούν – ή έστω για να μπορούν να διεκδικήσουν το δικαίωμα για την επιβίωσή τους.